Đường Cùng Của Sức Khỏe: Lật Mặt Thị Trường Thuốc & Thực Phẩm Chức Năng Trực Tuyến

Khách mời: Tiến sĩ Lê Minh Anh, chuyên gia độc lập về an toàn dược phẩm và sức khỏe cộng đồng, với hơn 15 năm nghiên cứu về thị trường dược phẩm và các kênh phân phối phi chính thống tại Việt Nam.

Chủ trì: Thưa Tiến sĩ, gần đây, hashtag #شارع_الاعشي (mang ý nghĩa "con đường của người mù") được cộng đồng mạng Việt Nam chia sẻ rộng rãi như một lời cảnh báo về việc mua thuốc và thực phẩm chức năng (TPCN) trôi nổi trên mạng. Theo ông, hiện tượng này phản ánh điều gì?

Khách mời: Nó phản ánh một thực tế đáng báo động: người tiêu dùng đang tự bước đi trên một "con đường mù mờ" về sức khỏe. So sánh giữa kênh mua sắm truyền thống (nhà thuốc có giấy phép) và kênh trực tuyến tự phát, chúng ta thấy một sự tương phản rõ rệt về tính minh bạch. Trong khi nhà thuốc truyền thống chịu sự kiểm soát của cơ quan chức năng, thì nhiều gian hàng online hiện nay hoạt động như những "vùng xám". Họ bán mọi thứ từ thuốc kê đơn, thuốc không rõ nguồn gốc đến TPCN giả, với những lời quảng cáo "thần thánh hóa" mà không một chuyên gia y tế nào dám đứng ra đảm bảo.

Chủ trì: Vậy động cơ nào khiến người tiêu dùng, dù biết rủi ro, vẫn tìm đến những "con đường" này thay vì các nhà thuốc uy tín?

Khách mời: Có ba yếu tố chính, và tất cả đều xoay quanh trải nghiệm và quyết định mua hàng. Thứ nhất là giá cả. Thuốc và TPCN xách tay hoặc không rõ nguồn gốc thường rẻ hơn đáng kể so với hàng chính hãng trong nước, đánh trúng tâm lý muốn "tiền nào của nấy". Thứ hai là sự tiện lợi và tính riêng tư. Người dùng ngại đi khám, ngại tiếp xúc, và muốn tự "kê đơn" cho mình qua những lời khuyên trên mạng. Thứ ba, và nguy hiểm nhất, là hiệu ứng đám đông. Những lời chứng thực (review) được dàn dựng, những hình ảnh trước-sau ấn tượng trên mạng xã hội tạo ra một niềm tin ảo. So sánh giữa một lời khuyên thận trọng từ bác sĩ và một lời hứa hẹn "khỏi bệnh thần tốc" từ người bán hàng online, không ít người đã chọn phương án sau vì tính tức thời của nó.

Chủ trì: Nhiều người biện minh rằng họ mua TPCN từ nước ngoài, trên các website thương mại điện tử lớn, vậy thì có an toàn không, thưa ông?

Khách mời: Chúng ta cần hết sức cảnh giác. Ngay cả trên các sàn thương mại điện tử lớn (e-commerce), việc quản lý các mặt hàng nhạy cảm như này vẫn còn nhiều lỗ hổng. Một sản phẩm có thể là "hàng xách tay thật" nhưng không được Bộ Y tế Việt Nam cấp phép, nghĩa là nó không được đánh giá về tính phù hợp với thể trạng người Việt, về liều lượng, và tương tác thuốc. Hơn nữa, có một thị trường ngầm rất lớn về các "tên miền hết hạn" (expired domain) được tái sử dụng để bán hàng giả, mạo danh các nhãn hàng nổi tiếng. Người tiêu dùng nghĩ mình đang vào website chính hãng, nhưng thực chất là một trang lừa đảo được dựng lên rất tinh vi. Trải nghiệm mua hàng có thể rất chuyên nghiệp, nhưng sản phẩm nhận được thì hoàn toàn là một ẩn số đối với sức khỏe.

Chủ trì: Vậy theo dự đoán của ông, xu hướng này sẽ phát triển ra sao, và giải pháp căn cơ là gì?

Khách mời: Tôi dự báo trong ngắn hạn, tình trạng này còn phức tạp hơn khi công nghệ làm giả ngày càng tinh vi và các đường dây vận chuyển hàng lậu qua biên giới ngày càng khó kiểm soát. Giải pháp không nằm ở một phía. Về phía quản lý, cần siết chặt việc xử phạt các cá nhân, tổ chức bán hàng giả trên không gian mạng, và yêu cầu các sàn thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm cùng. Về phía người tiêu dùng, cần thay đổi tư duy: sức khỏe không phải là món hàng để mặc cả. Đừng so sánh giá trị của một viên thuốc rẻ tiền với giá trị của một lá gan, một quả thận khỏe mạnh. Hãy xem việc khám bệnh và mua thuốc tại các cơ sở được cấp phép là một khoản đầu tư dài hạn, chứ không phải chi phí phát sinh. Cuối cùng, hãy nhớ rằng, không có "con đường tắt" nào dẫn đến sức khỏe. Mọi lời hứa hẹn dễ dàng đều tiềm ẩn cái giá phải trả mà đôi khi, chúng ta không lường trước được.